DuPont analizi

Ne işe yarar

Özkaynak kârlılığı (ROE), ortakların şirkete koyduğu ve şirkette bıraktığı sermayenin yılda ne kadar kâr ürettiğini gösterir. Tek başına bir sonuçtur: yüksek ya da düşük olmasının nedenini söylemez.

DuPont analizi bu oranı üç bileşene ayırır. Böylece kârlılığın satış marjından mı, varlıkların verimli kullanılmasından mı, yoksa borçla büyümekten mi geldiği görülür.

Formül

Üç oranın çarpımı özkaynak kârlılığını verir; ara terimler (satışlar ve aktif) sadeleşir.

ROE = (Net kâr ÷ Net satışlar) × (Net satışlar ÷ Aktif toplamı) × (Aktif toplamı ÷ Özkaynaklar)

• Net kâr marjı: her 100 TL satıştan kalan net kâr.
• Aktif devir hızı: her 1 TL varlığın yılda kaç TL satış ürettiği.
• Özkaynak çarpanı: varlıkların özkaynağın kaç katı olduğu; 1’in üstündeki kısım borçla finanse edilmiştir.
• İlk iki oranın çarpımı aktif kârlılığıdır (ROA). Çarpan, ROA’yı özkaynak kârlılığına taşır.

Örnek

Net satışları 60 milyon TL, net kârı 5 milyon TL, aktif toplamı 48 milyon TL ve özkaynakları 21 milyon TL olan bir şirket düşünelim.

Net kâr marjı %8,3; aktif devir hızı 1,25 kat; özkaynak çarpanı 2,29 kat. Çarpım %23,8’lik özkaynak kârlılığını verir; aktif kârlılığı %10,4’tür.

Aynı %23,8’e marjı iki katı, çarpanı yarısı olan bir şirket de ulaşabilir. İkincisi daha az borçla aynı kârlılığı elde ettiği için kredi açısından farklı bir risk taşır.

Nasıl okunur

Bileşenler yıllar içinde ve sektördeki benzerleriyle birlikte okunur:

• Marj düşerken özkaynak kârlılığı korunuyorsa artış genellikle çarpandan, yani borçtan gelir.
• Devir hızındaki düşüş, satışlara göre fazla stok, alacak ya da kullanılmayan kapasite işareti olabilir.
• Sektörlerin yapısı farklıdır: perakende ve dağıtımda marj düşük, devir hızı yüksektir; ağır sanayide tersi görülür.

Sınırlamalar

• Oranlar dönem sonu bakiyeleriyle hesaplanır; yıl içinde büyük yatırım ya da sermaye artırımı varsa sonuç ortalamadan sapabilir.
• Özkaynak sıfır ya da eksiyse çarpan ve özkaynak kârlılığı anlamını yitirir; platform bu durumda hesaplamaz.
• Yüksek çarpan kârlılığı büyütür ama faiz ve borç ödeme yükünü de büyütür; DuPont tek başına borç ödeme gücünü ölçmez.

Platformda

DuPont Analizi ekranı bileşenleri son yıllar için yan yana gösterir; grup şirketlerinde konsolide görünümde de çalışır. Oranların tanımı: Not tanımları ve sözlük.