Nakit dönüşüm süresi ve işletme sermayesi

Ne işe yarar

Bir şirket hammaddeyi alıp ürünü satar ve parasını tahsil edene kadar geçen sürede bu döngüyü kendi kaynağıyla ya da borçla finanse eder. Tedarikçiye vadeli ödeme bu yükün bir kısmını karşılar.

Nakit dönüşüm süresi, ticari borçlar düşüldükten sonra paranın stokta ve alacakta kaç gün beklediğini gösterir. Süre uzadıkça satışlardaki her büyüme daha fazla işletme sermayesi ister.

Formül

Üç süre dönem sonu bakiyeleriyle ve yıllık tutarlarla hesaplanır:

Nakit dönüşüm süresi = Alacak tahsil süresi + Stok devir süresi − Ticari borç ödeme süresi

• Alacak tahsil süresi = Ticari alacaklar ÷ Net satışlar × 365
• Stok devir süresi = Stoklar ÷ Satışların maliyeti × 365
• Ticari borç ödeme süresi = Ticari borçlar ÷ Satışların maliyeti × 365
• Ticari işletme sermayesi = Ticari alacaklar + Stoklar − Ticari borçlar

Örnek

Net satışları 60 milyon TL, satışların maliyeti 45 milyon TL, ticari alacakları 8 milyon TL, stokları 9 milyon TL ve ticari borçları 6 milyon TL olan şirkette tahsil süresi 49 gün, stok süresi 73 gün, borç ödeme süresi 49 gündür.

Nakit dönüşüm süresi 49 + 73 − 49 = 73 gündür. Ticari işletme sermayesi 11 milyon TL, yani satışların %18,3’üdür.

Bu yapı korunursa satışlardaki 10 milyon TL’lik artış yaklaşık 1,8 milyon TL ek işletme sermayesi ister. Bu, oranların değişmediği varsayımıyla yapılan kaba bir hesaptır.

Nasıl okunur

• Sürelerin yönü tek başına değerinden daha çok şey söyler: tahsil süresi uzarken satışlar artıyorsa satış vadeyle büyütülüyor olabilir.
• Eksi nakit dönüşüm süresi, tedarikçilerin döngüyü finanse ettiği anlamına gelir; perakende ve bazı hizmet işlerinde görülür.
• Stoğu olmayan hizmet şirketlerinde stok süresi hesaplanmaz; dönüşüm süresi tahsil ve ödeme sürelerinden oluşur.

Sınırlamalar

• Ticari alacak ve borçlar KDV dahil, satışlar ve maliyet KDV hariçtir; süreler bu nedenle gerçekte olduğundan biraz uzun görünür.
• Dönem sonu bakiyesi mevsimsel işlerde yıl içi ortalamayı yansıtmayabilir.
• Alacakların tahsil edilebilirliği ve stokların satılabilirliği ayrıca incelenmelidir; süre bunu göstermez.

Platformda

Rasyo Analizi’nin faaliyet süreleri bölümünde son yıllar yan yana görülür. Yılın gün sayısı (365 ya da 360) Parametreler’de platform ayarıdır; ara dönemde tutarlar yıllıklandırılır. Tanımlar: Not tanımları ve sözlük.